Στη γεωπολιτική του 2026 δεν αρκεί να κερδίσεις στο πεδίο. Πρέπει να κερδίσεις και την πρώτη εκδοχή της αλήθειας
Ιστορικά είναι αποδεδειγμένο ότι η προπαγάνδα συνοδεύει τον πόλεμο. Σήμερα προηγείται αυτού, τον ερμηνεύει και συχνά τον προετοιμάζει. Δεν έρχεται πια μόνο από κρατικά δελτία και βαριά πρωτοσέλιδα. Έρχεται από feeds, βίντεο, memes, “αυθόρμητους” λογαριασμούς, μικρά αποσπάσματα που μοιάζουν αθώα και γι’ αυτό ακριβώς είναι πιο αποτελεσματικά. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μιλά πλέον ανοιχτά για foreign information manipulation and interference ως σοβαρή απειλή για τις δημοκρατίες, ενώ το ΝΑΤΟ περιγράφει τις hybrid threats ως συνδυασμό στρατιωτικών και μη στρατιωτικών μέσων, όπου η παραπληροφόρηση χρησιμοποιείται για να σπείρει αμφιβολία και να αποσταθεροποιήσει κοινωνίες.
Αυτό σημαίνει κάτι πολύ απλό και πολύ κυνικό: στη σημερινή γεωπολιτική εκτός από ισχύ, οφείλεις να διαθέτεις και αφήγημα. Πρέπει να επιβάλεις τις λέξεις με τις οποίες οι άλλοι θα περιγράψουν το γεγονός. Ποιος επιτέθηκε, ποιος αμύνθηκε, ποιος είναι ο “υπεύθυνος”, ποιος ο “παράφρων”, ποιος ο “ειρηνοποιός”, ποιος ο “τρομοκράτης”. Είναι μάχη εξουσίας κι όχι λεκτική λεπτομέρεια. Και δεν είναι τυχαίο ότι το World Economic Forum κατατάσσει τη misinformation και τη disinformation στις κορυφαίες βραχυπρόθεσμες απειλές του 2026.
Η Ουκρανία το απέδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο. Δεν ήταν ποτέ μόνο πόλεμος χαρακωμάτων, πυραύλων και drones αλλά και πόλεμος λεξιλογίου, εικόνων και χρονισμού. Η ΕΕ επιμένει ότι η Ρωσία συνοδεύει τη στρατιωτική της δράση με συστηματική χειραγώγηση αφηγήματος και γι’ αυτό έχει χτίσει ολόκληρη στρατηγική απέναντι στη ρωσική παραπληροφόρηση. Με άλλα λόγια, η μάχη δεν δίνεται μόνο στο μέτωπο αλλά και στο πώς θα φτάσει το μέτωπο στο κινητό του Ευρωπαίου πολίτη.
Στη Μέση Ανατολή, το πράγμα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον και ακόμη πιο βρώμικο. Εκεί το information war είναι πολυγλωσσικό, πολυεπίπεδο και όλο και πιο αλγοριθμικό. Το Associated Press κατέγραψε μόλις πριν λίγες ημέρες φιλοϊρανικές ομάδες που χρησιμοποίησαν generative AI για να παράγουν αγγλόφωνα memes και οπτικό υλικό με στόχο να επηρεάσουν τη δυτική κοινή γνώμη και να διαμορφώσουν το αφήγημα του πολέμου. Δεν πρόκειται για την παλιά, ξύλινη προπαγάνδα αλλά για περιεχόμενο με χιούμορ, ποπ αναφορές και αισθητική πλατφόρμας. Δηλαδή για προπαγάνδα που δεν θέλει να … μοιάζει με προπαγάνδα.
Το ίδιο μοτίβο φαίνεται πλέον και στην Κίνα. Κρατικά κινεζικά μέσα χρησιμοποιούν social media και AI-generated υλικό για να κάνουν πιο “ελκυστική” τη δική τους εκδοχή του κόσμου και ταυτόχρονα να γελοιοποιήσουν τη δυτική. Αυτό είναι το νέο στάδιο της αφήγησης: όχι μόνο να πείσεις, αλλά να κάνεις τον αντίπαλο να φαίνεται παρωχημένος, υποκριτής ή γελοίος. Στον 21ο αιώνα, η χλεύη είναι κι αυτή εργαλείο ισχύος.
Κερδίζει όποιος φτάνει πρώτος.
Αυτό είναι ίσως το πιο δυσάρεστο συμπέρασμα. Στις narrative wars δεν κερδίζει πάντα όποιος έχει τα περισσότερα στοιχεία αλλά συχνά κερδίζει όποιος επιβάλλει πρώτος την ερμηνεία. Όποιος προλαβαίνει να πει “να τι έγινε” πριν οι άλλοι προλάβουν να ρωτήσουν “είσαι βέβαιος;”. Το ΝΑΤΟ μιλά ακριβώς γι’ αυτή την ταχύτητα και την κλίμακα των υβριδικών επιθέσεων, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι νέες τεχνολογίες επιτρέπουν σε εχθρικούς δρώντες να επιχειρούν με πρωτοφανή ταχύτητα και εμβέλεια.
Και εδώ μπαίνει η τεχνητή νοημοσύνη, όχι ως φουτουριστικό αξεσουάρ αλλά ως επιταχυντής. Η AI μπορεί να μην είναι ο παραγωγός προπαγάνδας αλλά της έδωσε κλίμακα, ρυθμό και χαμηλότερο κόστος παραγωγής. Το WEF καταγράφει παράλληλα ως αυξανόμενο κίνδυνο τόσο την παραπληροφόρηση όσο και τις adverse outcomes of AI. Με πιο απλά λόγια: το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι μπορείς να πεις ψέματα αλλά ότι πλέον μπορείς να τα παράγεις μαζικά, γρήγορα, φθηνά και με αισθητική που μοιάζει οικεία στον χρήστη.
Υπάρχει ακόμη μια βολική αυταπάτη ότι ο πληροφοριακός πόλεμος είναι κάτι “δευτερεύον”, κάτι σαν θόρυβος γύρω από τα πραγματικά γεγονότα. Δεν ισχύει. Το αφήγημα επηρεάζει αγορές, επενδυτική ψυχολογία, πολιτικές αντοχές και συμμαχίες. Το ΔΝΤ προειδοποίησε σήμερα ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αυξάνει τους κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Αυτό σημαίνει ότι η γεωπολιτική αφήγηση δεν είναι απλώς επικοινωνιακό framing. Παράγει πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα. Αν πείσεις ότι έρχεται χάος, η αγορά θα αρχίσει να το τιμολογεί πριν καν υλοποιηθεί πλήρως.
Άρα το ερώτημα «ποιος γράφει την πραγματικότητα;» δεν είναι ρομαντικό ούτε φιλοσοφικό. Είναι ωμά πολιτικό. Την πραγματικότητα τη γράφουν προσωρινά όσοι έχουν την ισχύ να εγκαθιστούν πρώτοι μια πειστική εκδοχή της. Κράτη, πλατφόρμες, δίκτυα επιρροής, media ecosystems, εταιρείες τεχνολογίας, στρατοί ψηφιακών λογαριασμών. Η αλήθεια συνεχίζει να υπάρχει, αλλά κυκλοφορεί ντυμένη με αλγόριθμο, συναίσθημα, timing και συμφέρον.
Και γι’ αυτό η μεγάλη αφέλεια του 2026 είναι να πιστεύει κανείς ότι οι πόλεμοι κρίνονται μόνο με πυραύλους, στρατούς και στόλους. Κρίνονται και με captions. Με clips. Με memes. Με την πρώτη φράση που θα μείνει.
Γιατί στη νέα γεωπολιτική ο στρατός δεν αρκεί. Πρέπει να έχεις και story.
#np2026 #NPMediaGroup2882
