Ο πόλεμος, λέει, συνεχίζεται. Πού; Στην έρημο ή στην οθόνη; Στο έδαφος ή στο βλέφαρο; Γιατί αν σκύψεις να τον δεις, θα σκοντάψεις πρώτα σε pixels και μετά εφόσον περισσέψει χώρος σε ανθρώπους. Ο σύγχρονος πόλεμος δεν σκοτώνει μόνο σώματα, εξοντώνει και τη δυνατότητα να καταλάβεις ποιος ακριβώς πέθανε και για ποιο λόγο. Ένα πένθος χωρίς αντικείμενο, μια τραγωδία χωρίς πρωταγωνιστές. Μόνο σκηνικά.
Και οι πύραυλοι; Ε, αυτοί είναι ακόμη εκεί, ευγενικοί κομπάρσοι, πετάγονται αραιά και πού για να επιβεβαιώσουν ότι κάτι «συμβαίνει». Όμως το κυρίως έργο παίζεται αλλού, παίζεται στα δελτία, στα feeds, στις αναλύσεις που γεννιούνται και πεθαίνουν μέσα σε μία ώρα σαν έντομα της πληροφορίας. Αν προλάβεις να σκεφτείς, έχεις ήδη καθυστερήσει. Εξάλλου η σκέψη σήμερα χαρακτηρίζεται ντεμοντέ. Η ταχύτητα είναι το νέο ήθος. Ή μάλλον το νέο άλλοθι.
Οι μοναρχίες του Κόλπου, εν τω μεταξύ, επιδίδονται σε μια αξιοθαύμαστη ακροβασία: «Να μπούμε στον πόλεμο, αλλά χωρίς να πολεμήσουμε. Να προστατευτούμε, αλλά χωρίς να φαινόμαστε ότι φοβόμαστε. Να ανήκουμε, αλλά να μην πληρώνουμε το τίμημα της συμμετοχής». Είναι σαν να ζητούν από την Ιστορία να τους φερθεί με διακριτικότητα, να τους χτυπήσει την πόρτα και, αν δεν απαντήσουν, να φύγει ευγενικά.
Και όταν η ιστορία απρεπής όπως πάντα εισβάλλει χωρίς πρόσκληση, διαμαρτύρονται. «Μα γιατί;» ρωτούν με εκείνη τη φωνή που θυμίζει πελάτη σε πολυτελές ξενοδοχείο που βρήκε άμμο στο δωμάτιο. «Εμείς φιλοξενήσαμε τις βάσεις σας για να είμαστε ασφαλείς, όχι για να γίνουμε στόχοι». Τι παρεξήγηση! Αγόρασαν ασφάλεια και παρέλαβαν έκθεση, παρήγγειλαν αόρατο μανδύα και τους έστειλαν προβολέα.
Η Αμερική, από την άλλη, παίζει τον ρόλο του προστάτη με την αφοσίωση ενός εμπόρου. Προστατεύει όπου συμφέρει, αποσύρεται όπου κοστίζει, και πάντα φροντίζει η αφήγηση να προηγείται της πράξης και αυτό γιατί στην εποχή μας, δεν έχει σημασία τι κάνεις, σημασία έχει πώς φαίνεται ότι το κάνεις και αν δεν φαίνεται, ίσως να μην έγινε ποτέ.
Εδώ ακριβώς εγκαθίσταται η νέα τριάδα της εξουσίας που είναι οι υπηρεσίες πληροφοριών, τα μέσα ενημέρωσης και η τεχνολογία. Όχι ως εργαλεία που ήταν παλιά αλλά ως αρχιτέκτονες της ίδιας της πραγματικότητας. Τα μέσα δεν μεταδίδουν, τα μέσα κατασκευάζουν. Η τεχνολογία δεν διανέμει, απλά επιβάλλει. Και οι υπηρεσίες πληροφοριών δεν αποκαλύπτουν, σκηνοθετούν το πότε, το πώς και το γιατί θα φανεί κάτι ως «αλήθεια».
Έτσι λοιπόν, ο πόλεμος δεν είναι πια σύγκρουση συμφερόντων, είναι διαγωνισμός αφηγήσεων. Ποιος θα πείσει περισσότερο; Ποιος θα καταλάβει πρώτος το βλέμμα του θεατή; Ποιος θα μετατρέψει την πραγματικότητα σε κάτι αρκετά απλό ώστε να καταναλωθεί και αρκετά περίπλοκο ώστε να μην αμφισβητηθεί;
Και εμείς; Εμείς καθόμαστε απέναντι, με το τηλεκοντρόλ στο χέρι και με την αυταπάτη της συμμετοχής. Έτσι λοιπόν, κρίνουμε, σχολιάζουμε, αγανακτούμε σε δόσεις οι οποίες είναι πάντα μετρημένες. Όλα γίνονται σαν τραγωδία ανάμεσα σε δύο διαφημίσεις βλέποντας παράλληλα τους θανάτους πριν από το επόμενο scroll. Έτσι και αλλιώς η ηθική μας λειτουργεί με διαλείμματα.
Ο καπιταλισμός, λένε, άλλαξε, δεν βασίζεται πια στο χρήμα. Αλήθεια πόσο συγκινητικό ακούγεται, σαν να λέμε ότι ο λύκος δεν βασίζεται πια στα δόντια του αλλά στην αισθητική του δαγκώματος. Το χρήμα όμως δεν εξαφανίστηκε, απλώς ντύθηκε εικόνα, η ζήτηση δεν έσβησε, απλώς μεταμφιέστηκε σε προσοχή. Και οι πόροι; Αυτοί έγιναν δεδομένα και εξορύσσονται αθόρυβα, καταναλώνονται αδιάκοπα, καθώς κανείς δεν θυμάται πού βρίσκονται.
Κάποτε, η ιστορία είχε βαρύτητα, έπεφτε πάνω σου, τώρα επιπλέει, γλιστράει από τα δάχτυλα, διαλύεται σε μικρά, εύπεπτα κομμάτια. Μια είδηση εδώ, μια ανάλυση εκεί, ένα βίντεο λίγο παραπέρα. Και όλα μαζί δεν συνθέτουν τίποτα, μόνο έναν θόρυβο που προσποιείται το νόημα.
Και η ταχύτητα, αχ, αυτή η νέα θεότητα, εκείνη απαιτεί μόνο θυσίες. Πρώτα να θυσιαστεί η μνήμη, μετά η σκέψη και στο τέλος η ίδια η αλήθεια, στο τέλος η αλήθεια γιατί η αλήθεια είναι αργή και χρειάζεται χρόνο για να αποδειχθεί, για να κατανοηθεί, για να αντέξει. Έτσι και αλλιώς όμως, σ’ έναν κόσμο που τρέχει, η αλήθεια είναι βάρος και τα βάρη πετιούνται.
Έτσι φτάνουμε στο αδιέξοδο έχοντας έναν κόσμο που λειτουργεί άψογα ενώ δεν καταλαβαίνει τίποτα. Σ΄ έναν κόσμο που παράγει εικόνες χωρίς αναφορά, πληροφορίες χωρίς νόημα, πόλεμο χωρίς πραγματικότητα, σ’ έναν κόσμο που δεν καταρρέει απλώς εξατμίζεται.
Και μέσα σε αυτή την εξαΰλωση, το πιο ειρωνικό απ’ όλα είναι ότι συνεχίζουμε να μιλάμε για «γεγονότα», σαν να υπάρχει ακόμη κάτι που συμβαίνει έξω από την αφήγηση, σαν να υπάρχει ακόμη ένας κόσμος που δεν χρειάζεται μετάφραση.
Ίσως υπάρχει, αλλά έχει πάψει να μας αφορά.
#np2026 #PMG2882
