Από τον Τσώρτσιλ και τον Ρούσβελτ περάσαμε στον Τραμπ, στον Σι και στον Πούτιν: πολλή ισχύς, ελάχιστη ευθύνη και ένα χάος που πλασάρεται ως πολυπολικότητα
🤲 Κάποτε η ηγεσία ήταν κάτι πιο βαρύ από το σημερινό lifestyle αξεσουάρ των διεθνών συνόδων. Είχε πολιτικό κόστος, ιστορική ευθύνη και, το κυριότερο, απόφαση. Ο Τσώρτσιλ, ο Ρούσβελτ, ο ντε Γκωλ δεν ήταν απλώς ισχυροί άνδρες της εποχής τους. Ήταν πρόσωπα που αναλάμβαναν το βάρος του «εγώ θα το κάνω και θα χρεωθώ τις συνέπειες». Σήμερα ο κόσμος είναι γεμάτος ισχυρούς, αλλά σχεδόν καθόλου ηγέτες. Αυτό που λείπει δεν είναι η δύναμη αλλά η προθυμία να μετατραπεί η δύναμη σε ευθύνη.
Και κάπως έτσι φτάσαμε στο 2026, όπου η λέξη «πολυπολικότητα» ακούγεται σοβαρή, σχεδόν ακαδημαϊκή, αλλά στην πράξη περιγράφει κάτι πολύ λιγότερο κομψό: έναν πλανήτη με πολλά κέντρα ισχύος και κανένα πραγματικό κέντρο βάρους. Το Munich Security Report του 2026 περιγράφει έναν κόσμο όπου η αναθεωρητική λογική και ο κατακερματισμός κερδίζουν έδαφος, ενώ το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και οι ενεργειακοί κραδασμοί αυξάνουν την αβεβαιότητα και βαραίνουν την παγκόσμια ανάπτυξη. Δεν μιλάμε, δηλαδή, για μια καλύτερα μοιρασμένη σταθερότητα. Μιλάμε για πιο μοιρασμένο χάος.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η σημαντικότερη δύναμη του συστήματος, αλλά υπό τον Ντόναλντ Τραμπ η αμερικανική ισχύς λειτουργεί όλο και περισσότερο σαν εμπορική διαπραγμάτευση και λιγότερο σαν εγγύηση τάξης. Ο Τραμπ επανέφερε φέτος γενικευμένο δασμό 10% στις περισσότερες εισαγωγές, μέτρο που ήδη αμφισβητείται δικαστικά στις ΗΠΑ, δείχνοντας ακριβώς αυτό το νέο αμερικανικό δόγμα: πίεση, παζάρι, συναλλαγή. Η Ουάσιγκτον αντί να λέει «ακολουθήστε με» λέει περίπου «πείτε μου τι δίνετε». Είναι ισχύς, ασφαλώς. Αλλά ηγεσία δεν είναι μόνο να ανεβάζεις το κόστος στους άλλους αλλά να προσφέρεις πλαίσιο. Κι αυτό το πλαίσιο σήμερα δεν φαίνεται.
Η Κίνα του Σι Τζινπίνγκ μοιάζει από την άλλη πλευρά με την πιο ψυχρή και υπομονετική δύναμη του συστήματος. Μπορεί να μην θέλει να εμφανιστεί ως ο νέος παγκόσμιος σερίφης, σίγουρα όμως εμφανίζεται ως ο παίκτης που κερδίζει όταν οι άλλοι κουράζονται. Ο ίδιος ο Σι μίλησε για «κλονισμένη διεθνή τάξη» και για ανάγκη ενίσχυσης των σχέσεων Κίνας–Ευρώπης, σε μια στιγμή που το Πεκίνο επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας και πολυμέρειας. Μόνο που η Κίνα δεν αναλαμβάνει το κόστος της ηγεσίας με τον παλιό δυτικό τρόπο. Διότι δεν εγγυάται το σύστημα αλλά το αξιοποιεί. Προτιμά την επιρροή χωρίς σταυροφορία, την επέκταση χωρίς καθολική ευθύνη. Με άλλα λόγια, θέλει να είναι απαραίτητη κι όχι υπόλογη.
Η Ρωσία του Πούτιν είναι ίσως το πιο ωμό παράδειγμα του ότι η δύναμη δεν ταυτίζεται με την ηγεσία. Η Μόσχα μπορεί να προκαλεί ρήγματα, να στρατιωτικοποιεί το απρόβλεπτο και να επιβάλλει τον δικό της ρυθμό φόβου, αλλά δεν προσφέρει κανόνες, σταθερότητα ή ένα νέο σύστημα που να εμπνέει εμπιστοσύνη. Ακόμη και οι κινήσεις αποκλιμάκωσης, όπως η πρόσφατη πασχαλινή εκεχειρία που ανακοινώθηκε για την Ουκρανία, διαβάζονται διεθνώς περισσότερο ως τακτικοί ελιγμοί παρά ως σχέδιο ειρήνης. Η Ρωσία παραμένει μεγάλη δύναμη διατάραξης κι όχι αρχιτεκτονικής.
Και μετά υπάρχει η Ευρώπη: η ήπειρος που κατάλαβε κάπως αργά ότι ο κόσμος έγινε σκληρότερος, αλλά ακόμη μιλά με τη γλώσσα της επιτροπής όταν η εποχή απαιτεί γλώσσα ισχύος. Οι πιέσεις για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία έχουν ενταθεί, ειδικά καθώς οι κραδασμοί από τη Μέση Ανατολή και οι ενεργειακοί φόβοι ξαναχτυπούν την ευρωπαϊκή οικονομία. Το ΔΝΤ προειδοποίησε ότι η ευρωζώνη θα δεχθεί σημαντικό πλήγμα στην ανάπτυξη ακόμη και αν η σύγκρουση με το Ιράν αποδειχθεί σύντομη, επειδή η Ευρώπη παραμένει εκτεθειμένη στην ενέργεια και στο γεωπολιτικό κόστος. Η Ευρώπη ξύπνησε, αλλά δεν έχει αποφασίσει ακόμη αν θέλει να ενηλικιωθεί.
Αυτό είναι τελικά το πρόβλημα της εποχής: όχι ότι δεν υπάρχουν παίκτες, αλλά ότι κανείς δεν θέλει να πληρώσει τον λογαριασμό της ηγεσίας. Οι ΗΠΑ θέλουν επιρροή χωρίς βάρος. Η Κίνα θέλει επέκταση χωρίς έκθεση. Η Ρωσία θέλει ανατροπή χωρίς ευθύνη. Η Ευρώπη θέλει ρόλο χωρίς να εγκαταλείψει την άνεση της διαδικασίας. Και οι περιφερειακές δυνάμεις, από την Τουρκία μέχρι τον Κόλπο, δεν χτίζουν κανόνες προφανώς διότι δεν μπορούν, απλώς φροντίζουν να παραμένουν όλοι διαπραγματεύσιμοι.
Άρα όχι, δεν ζούμε σε μια νέα ισορροπημένη πολυπολική τάξη. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου όλοι παίζουν, όλοι πιέζουν, όλοι εκβιάζουν λίγο, αλλά κανείς δεν ηγείται πραγματικά.
Και αυτό δεν μοιάζει με νέα τάξη πραγμάτων. Είναι, απλώς, το χάος με καλύτερο PR.
#np2026 #NPMediaGroup2882
