Η Αννα Ψαρούδα-Μπενάκη, που «έφυγε» χθες στα 92 της, άλλαξε τους κανόνες για τις γυναίκες στην πολιτική και την κορυφή της ακαδημαϊκής κοινότητας στη χώρα
Σημειολογικά η Αννα Ψαρούδα-Μπενάκη, που πέθανε χθες, δεν είχε ούτε επιζητούσε τον χαρακτηρισμό της «επαναστάτριας». Συγκροτημένη, επίμονη, ουσιαστική και με το προφίλ της συνειδητοποιημένης, κλασικής νεοδημοκράτισσας κατάφερνε να συγκεντρώνει την αναγνώριση απ’ όλους τους πολιτικούς χώρους, δίχως να κάνει ποτέ περιττή φασαρία.
Κι όμως, η πορεία της ήταν μια σειρά από αθόρυβες αλλά πολύ ουσιαστικές επαναστάσεις. Το 2004 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της Βουλής κι αργότερα η πρώτη Ελληνίδα πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών.
Με αυτές τις δύο «πρωτιές» της δεν άλλαξε απλώς μια νόρμα στα χαρτιά. Αλλαξε την καθημερινή εικόνα, τις πρακτικές και τους κανόνες που καθορίζουν τις ευκαιρίες για τις γυναίκες στην πολιτική και την κορυφή της ακαδημαϊκής κοινότητας στη χώρα. «Πάντα υπάρχει μια αρχή. Είμαι η πρώτη γυναίκα Πρόεδρος στην ιστορία του ελληνικού Κοινοβουλίου, πράγμα που σημαίνει ότι από εδώ και πέρα η ανάληψη αυτού του καθήκοντος από μία γυναίκα δεν θα είναι κάτι το περίεργο» έλεγε το 2007.
Οταν κατέβηκε στη μάχη του σταυρού στην Α’ Αθηνών, ενώ μπορούσε κάλλιστα να επιλέξει το Επικρατείας, η ίδια εξήγησε αφοπλιστικά: «Κρίνω -και μοιράζομαι αυτή την άποψη με τον πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή- ότι ο πολιτικός που καταλαμβάνει το αξίωμα του προέδρου της Βουλής καλό είναι να έχει την εκπεφρασμένη εμπιστοσύνη του λαού». Δεν δίσταζε να εκφράζεται με σαφήνεια ακόμα και για θέματα που οι περισσότεροι πολιτικοί προτιμούν να μιλάνε γενικόλογα κι ανώδυνα.
Σε συνέντευξη το 2008 την είχαν ρωτήσει για τον «ομφάλιο λώρο» μεταξύ επιχειρηματικών συμφερόντων και πολιτικών: «Ο επιχειρηματίας και ιδιαίτερα εκείνος που αναλαμβάνει δημόσια έργα έχει κάθε συμφέρον να τα “έχει καλά” όχι μόνο με την εκάστοτε εξουσία, αλλά και με τη μόνιμη αντιπολίτευση, που στόχο της έχει να ασκεί κριτική προς κάθε κατεύθυνση. Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν εστιάζεται στην πλευρά των επιχειρηματιών, αλλά στην πλευρά των κομμάτων και των πολιτικών. Και δεν είναι απλά θέμα μηχανισμών ελέγχου, αλλά είναι θέμα πολιτικής ηθικής. Ας ελπίσουμε ότι η κοινωνική κατακραυγή θα μας αφυπνίσει» απάντησε.
Πριν από τις εκλογές του 2007 και τη δεύτερη κυβέρνηση Καραμανλή η Αννα Ψαρούδα-Μπενάκη δήλωνε ανοιχτά: «Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης της Ν.Δ. γίναμε μάρτυρες λυσσαλέων επιθέσεων και ανηλεούς πολέμου από μειοψηφίες συμφερόντων, κατεστημένα που πάλευαν να κρατήσουν την προηγούμενη κατάσταση που εξυπηρετούσε μόνο αυτούς. Η Νέα Δημοκρατία έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών γιατί έχει αποδείξει πως θα προχωρήσει στην πραγματοποίηση των δεσμεύσεών της παρά την αντίδραση των ολίγων». Τον Φεβρουάριο 2005, όταν ως πρόεδρος της Βουλής ανακοίνωσε στον Κάρολο Παπούλια ότι εκλέχτηκε Πρόεδρος Δημοκρατίας, του απευθύνθηκε με μια τοποθέτηση που τότε συζητήθηκε πολύ:
«Αναλαμβάνεται, κύριε Πρόεδρε, την Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας για μια πενταετία όπου θα σημειωθούν σημαντικά γεγονότα και εξελίξεις. Η ευρωπαϊκή ενοποίηση θα προωθηθεί με την ψήφιση, ενδεχομένως, και της συνταγματικής συνθήκης, τα εθνικά σύνορα και ένα μέρος της εθνικής κυριαρχίας θα περιορισθούν χάριν της ειρήνης και της ευημερίας και της ασφάλειας στη διευρυμένη Ευρώπη, τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη θα υποστούν μεταβολές, καθώς θα μπορούν να προστατεύονται, αλλά ίσως και να παραβιάζονται από αρχές και εξουσίες πέραν των γνωστών και καθιερωμένων και, πάντως, η δημοκρατία θα συναντήσει προκλήσεις και θα δοκιμασθεί από ενδεχόμενες νέες μορφές διακυβέρνησης».
Το κομμάτι περί εθνικών συνόρων που «θα περιορισθούν» έγινε μέχρι και σποτάκι από τον Καρατζαφέρη, ως προφητεία τρόμου. Η ίδια η Αννα Ψαρούδα-Μπενάκη διευκρίνιζε μετά ότι δεν αναφερόταν σε καμιά συρρίκνωση των φυσικών συνόρων της χώρας, ούτε εννοούσε πως αυτά απειλούνται: «Αναφερόμουν στην ελευθερία διακίνησης ιδεών, κεφαλαίων, υπηρεσιών, στη δυνατότητα να ταξιδεύουμε μόνο με την ταυτότητά μας, όλα αυτά αλλοιώνουν τον παραδοσιακό χαρακτήρα των συνόρων, ανοίγοντας νέους ορίζοντες, αλλά και μας υποχρεώνουν να προστατεύσουμε την πολιτιστική μας ταυτότητα».
Γεννημένη το 1934 στα Εξάρχεια, ο πατέρας της καταγόταν από ιστορική οικογένεια θαλασσομάχων της Υδρας. Εγινε διδάκτωρ του Ποινικού Δικαίου στο πανεπιστήμιο της Βόνης και καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών. Οταν πρωτομπήκε στην ελληνική Βουλή, το 1981, οι γυναίκες βουλευτές μετριόνταν στα δάχτυλα. Το 1998 μίλησε για το ιδιαίτερο βάρος που αισθανόταν ότι σήκωνε όλα αυτά τα χρόνια: «Το πρώτο βάρος είναι το βάρος του προτύπου. Η γυναίκα που είναι μέσα στην ελληνική Βουλή αισθάνεται κάθε στιγμή να δίνει εξετάσεις για όλες τις γυναίκες. Στα μάτια των συναδέλφων, του Τύπου, στα μάτια του κόσμου. Δεν είναι απλά ένας βουλευτής όπως οι υπόλοιποι 300, είναι ένα πρότυπο». Ηταν δύο φορές πιο προσεχτική, «για να μην υπάρχει η συνταύτιση του όποιου αρνητικού στοιχείου με τη γυναικεία ιδιότητα».
Για την Ακαδημία Αθηνών, της οποίας υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος, θεωρούσε ότι «πρέπει να υπάρχει στα μεγάλα ζητήματα του τόπου και οι θέσεις της να είναι καθοδηγητικές για το κοινωνικό σύνολο». Μέσα στη Βουλή πάσχιζε μονίμως να είναι καλύτερη από τους άντρες συναδέλφους της, γιατί «δεν αισθάνεσαι ως γυναίκα βουλευτής ότι ζυγίζεσαι με τα ίδια σταθμά που ζυγίζονται όλοι οι βουλευτές. Αν το πιστεύεις αυτό, πιστεύεις σε μια ουτοπία και κάνεις ένα μεγάλο σφάλμα»…
ΑΝΝΑ ΨΑΡΟΥΔΑ – ΜΠΕΝΑΚΗ
Πολιτικός, ακαδημαϊκός
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Γεννήθηκε το 1934 στα Εξάρχεια και το 1957 αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εγινε διδάκτωρ του Ποινικού Δικαίου στο πανεπιστήμιο της Βόνης (1957-1961) και από το 1962 εργαζόταν ως δικηγόρος. Το 1978 έγινε καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1981 εξελέγη βουλευτής Επικρατείας με το ψηφοδέλτιο της Νέας Δημοκρατίας. Το 1985 εξελέγη βουλευτής Α’ Αθηνών και έκτοτε εκλεγόταν συνεχώς έως το 2009. Διετέλεσε αναπληρώτρια υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων (1989), υπουργός Πολιτισμού (1990-91 στην κυβέρνηση Τζαννετάκη), υπουργός Δικαιοσύνης (1992-93 κυβέρνηση Μητσοτάκη). Υπήρξε επί 28 χρόνια βουλευτής της Α’ Αθηνών (1981-2009). Τον Μάρτιο 2004 εξελέγη πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων, η πρώτη Ελληνίδα που ανέλαβε το πόστο. Εμεινε έως το 2007. Το 2020 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών. Πέθανε χθες σε ηλικία 92 ετών.
#np2026 #PMG2882
